Is er leven na Fidel?

Na maar liefts 49 jaar! is Fidel Castro president af. Vorige week dinsdag verscheen er op de voorpagina van de belangrijkste krant van het land, de Granma, een levensgroot artikel, Mensaje del Comandante en Jefe (Bericht van de opperbevelhebber):

Beste landgenoten:

Vorige week vrijdag 15 februari beloofde ik dat de volgende reflectie een interessant onderwerp voor veel landgenoten aansnijd. (...) Voor de Raad van Bestuur [de regering] is het moment gekomen om haar president, vice-presidenten en voorzitter te kiezen en te benoemen. (...)
Gezien mijn kritieke gezondheidssituatie, dachten veel mensen in het buitenland dat de aankondiging van 31 juli 2006, om de functie van president in de handen te leggen van de Eerste Vicepresident Raúl Castro Ruz (jongere broer van Fidel) definitief was. Maar Raúl (...), en de andere kameraden van de Staats Partij, waren niet bereid om te overwegen om mij van mijn functie te ontheven, gezien mijn zorgelijke gezondheidssituatie.
Het was moeilijk in mijn positie, met een tegenstander die al het denkbare heeft gedaan om zich van mij te ontdoen, en daarom wilde ik hun niet een genoegen doen. [door af te treden] [In Cuba is er een boek waarin meer dan 600 aanslagen! van de CIA op Fidel beschreven worden] (...)
Het is altijd mijn verlangen geweest om te doen wat er gedaan moest worden tot aan mijn laatste adem. Dit is wat ik te bieden heb.
Aan mijn dierbare landgenoten die mij grote eer hebben bewezen door me recentelijk te verkiezen als lid van het Parlement, en aan hen die belangrijke beslissingen moeten nemen voor het lot van onze Revolutie, aan hen deel ik mee dat ik de functie van president van de Raad van Bestuur en opperbevelhebber niet ambieer of zal accepteren - ik herhaal - niet ambieer of zal accepteren. (...)
Ik zal jullie niet verlaten. Ik verlang nu alleen om te strijden als een soldaat van de ideeën.
Ik zal blijven schrijven onder de titel “Reflecties van dierbare vriend Fidel”. Het zal nog een wapen in het arsenaal zijn waar men op kan rekenen. Misschien zal hij [president Bush?] naar mijn stem luisteren. Wees voorzichtig.

Bedankt,

Fidel Castro Ruz

BENG!!!! Het bericht komt misschien niet helemaal onverwacht, maar toch het slaat in als een bom. De reacties in Havana zijn gemengd. Oma (in het huis waar ik woon) is droevig dat Fidel na zoveel jaren en zoveel goeds afscheid neemt. Opa vindt het ook jammer. Volgens hem is Fidel een buitengewone man, en heeft hij geweldige dingen gedaan voor Cuba, zoals gratis onderwijs en medische voorzieningen voor alle mensen toegankelijk gemaakt, en dat terwijl Amerika het Cuba niet gemakkelijk heeft gemaakt. Mijn Spaanse lerares bekijkt de zaak nuchter: “Fidel is ziek en is daarom niet in staat zijn functie goed uit te oefenen. Cuba heeft een leider nodig die actief aanwezig is, zoals Fidel vroeger was. Als er een ramp of een groot ongeluk was, was Fidel er direct bij om alles te regelen. Daarom is het tijd dat er een nieuwe president komt, en bij voorkeur een jonge president, zodat Fidel en Raúl de nieuwe president kunnen inwerken.” Volgens mijn lerares is dit de mening van de meeste mensen op de universiteit van Havana, waar ze werkt. Op straat is meer politie aanwezig dan normaal, en er staan ook militairen op sommige straathoeken. Ze kijken verveeld, want het is rustig op straat, net een gewone dag. President Bush houdt direct een toespraak waarin hij zegt dat het nu tijd is voor democratische verandering in Cuba. Maar in Cuba lijken maar weinig mensen daarin geïnteresseerd te zijn.

Historia
Maar voor de mensen die denken: “Fidel Castro…een mooie naam die ik eerder gehoord heb. Maar wie is hij eigenlijk? En hoe is hij president geworden in Cuba?” Een korte geschiedenis…

In de eerste helft van de twintigste eeuw wisselen veel zwakke, corrupte en van Amerika afhankelijke regeringen zich af. In 1952 pleegt Fulgencio Batista een staatsgreep. Al snel blijkt ook hij een corrupte dictator te zijn die uit is op macht en geld. Omdat Batista het volk onderdrukt komen er mensen in opstand. Zo verzamelt Fidel Castro (1925), advocaat van beroep en een charismatische man, 119 man en pleegt een aanslag op een legerbasis in Santiago de Cuba. De aanslag mislukt, en 55 van de mannen worden gevangen genomen, gemarteld en geëxecuteerd. Castro wordt later gevangen genomen en in de gevangenis gezet.

In 1955 wordt Castro vrijgelaten, en hij vertrekt een paar maanden later naar Mexico. Daar traint hij een revolutionaire krijgsmacht van 81 man en vaart met de Granma (hier is de krant naar vernoemt), een cruiseschip naar Cuba in december 1956. Ze worden al snel ontdekt door Batista’s leger, maar Fidel ontsnapt met 11 anderen, inclusief Ernesto ‘Che’ Guevarra naar de bergen. Castro’s ‘26 juli beweging’ (M-26-7) groeit tot driehonderd man. Vanuit de bergen beginnen ze in 1958 uit te zenden met Radio Rebelde, een illegale radiozender. In mei van dat jaar stuurt Batista 10.000 soldaten om de 300 guerrilla’s te liquideren. Maar de rebellen houden stand, en weten veel wapens te stelen. Langzaam veroveren ze steeds meer steden in Cuba en uiteindelijk geven Batista’s troepen zich over. Batista zelf, vlucht op 1 januari 1959 naar de Dominicaanse Republiek, en neemt nog even 35 miljoen euro uit de staatskas mee.

Fidel Castro wordt de minister president van Cuba en begint direct met hervormingen. Zo nationaliseert hij grote bedrijven zoals Texaco, Shell en banken. Hiermee jaagt hij Amerika tegen zich in het harnas. In 1961 breekt Amerika alle diplomatieke relaties met Cuba af. Op 15 april vallen 1.400 door de CIA getrainde Cubaanse emigranten Cuba in bij ‘The Bay of Pigs’, maar de aanval wordt afgewimpeld. Na dit verlies boycot Amerika alle handel met Cuba. Tegelijkertijd wordt de relatie met de Sovjet Unie steeds beter (het is de Koude Oorlog).

In 1962 installeert Sovjet president Krushchev raketten in Cuba met toestemming van Castro. Amerika kan dit niet echt waarderen en er ontstaat een grote crisis: ‘The Cuban Missile Crisis’. Nadat president Kennedy heeft verzekerd dat Cuba niet zal worden aangevallen, geeft Krushchev het bevel om de raketten te verwijderen. Maar Castro word hier niet over geraadpleegd of geïnformeerd. De wereld is niet eerder zo dicht bij een nucleaire oorlog geweest. Sindsdien is Fidel Castro president van Cuba geweest, tot afgelopen zondag dus…

Nuevo Presidente
Het is een interessante tijd in Cuba. Afgelopen zondag werd Raúl Castro, Fidel’s vijf jaar jongere broer als nieuwe president van Cuba gekozen. Er lijkt dus voorlopig niet veel te gaan veranderen in Cuba. Amerika zal waarschijnlijk haar economische boycot handhaven en in Cuba blijft de Communistische Partij de touwtjes stevig in handen houden. Op straat is het rustig zondag op een klein opstootje met de politie na, in het centrum van Havana. Ik vraag aan een meisje wat er aan de hand is. “Un contra-revolucionario” (iemand die tegen ‘de revolutie’ is), antwoord ze kort terug. Ik weet niet wat er verder gebeurt is.

Investigación
Hoewel cubaanse politieke business heel interessant is ben ik hiervoor natuurlijk niet naar Cuba gekomen. Ik ben hier om onderzoek te doen, om daarover mijn thesis te schrijven. Eén van de eerste dingen die opvallen als je in Cuba binnenkomt is dat ze twee officiële valuta’s hebben: De Peso Convertible (CUC) en de Peso Cubano. Stel je dat voor alsof wij in Nederland alles in guldens én in euro’s kunnen kopen.

Na de val van Sovjet Unie in 1991, komt Cuba in een grote economische crisis terecht. De waarde van de Peso Cubano keldert naar beneden, en de Cubanen kunnen bijna niets meer kopen met deze munt. Voor buitenlandse toeristen en bedrijven is dit een goede zaak, want alles in Cuba is spotgoedkoop geworden. Maar de Cubaanse regering heeft hard geld nodig en bedenkt een plan: laten we voor buitenlandse toeristen en bedrijven onze producten verkopen in een nieuwe munt die even veel waard is als de Amerikaanse dollar, dan verdienen we veel meer. En zo is in 1994 de CUC geboren.

Nu is er dus de vreemde situatie dat er twee soorten geld zijn met een verschil van 25:1. In het vorige bericht vertelde ik dat iedereen in Cuba voor de regering werkt en ongeveer hetzelfde verdient, zo’n 10 euro per maand. En dan maakt niet uit of je schoonmaker bent, in de sigarenfabriek werkt of minister bent. Ze verdienen allemaal hetzelfde, behalve… behalve als je met toeristen werkt. Toeristen betalen alles in CUC en betalen dus bijna 25 keer zoveel. Nu ben je een corrupte taxi chauffeur (die zijn er veel hier) en je laat toeristen ‘a special price for you’ betalen, buiten het regeringstarief om. Met twee ritjes verdien je wat andere Cubanen in een maand verdienen. Er valt dus eindelijk geld te verdienen in Cuba! Veel Cubanen geven hun baan op om met toeristen te werken. Ik hoor van mijn Spaanse lerares dat een vriendin van haar ‘deuropener’ in een hotel is geworden en haar baan als arts opgegeven heeft

Ik ben nu bezig om te onderzoeken wat de invloed van die nieuwe munt is op het dagelijkse leven van Cubanen. Verdelen de mensen die veel verdienen het geld met hun familie en vrienden, of houden ze het voor zichzelf? Raken de mensen die weinig verdienen hun motivatie kwijt omdat ze met hard werken veel minder verdienen dan ‘deuropeners’? Ontstaan er in de Cubaanse samenleving waar iedereen gelijk is qua inkomen een nieuwe groep van mensen die veel verdienen? Dit zijn vragen die ik wil beantwoorden met mijn onderzoek hier in Havana.

Later meer… Het is gelukt een paar foto's op het internet te proppen, kijk daarvoor rechts bovenaan de pagina. Hasta luego!