Kawatja (witte man) in Zuid-Sudan

Welkom in het gemondialiseerde Sudan!
Een kleine gravel landingsbaan middenin een groen landschap met hier en daar een kleien hut markeerde mijn aankomst in Sudan. Het vliegtuigje van ‘Eagle Airways’ had me zojuist voorzien van een prachtige arendsblik over Ugandees en Sudanees territorium met hoge bergen, savannes, en het majestueuze Lake Victora, vanaf Entebbe airport, vooral bekend van de film ‘Raid on Entebbe’ waarin Israëlische gijzelaars knap bevrijd werden. Naast de landingsbaan werd ik officieel welkom geheten door een geiten-en kippen-delegatie en veel belangrijker, door medewerkers van ZOA Vluchtelingenzorg.

Het immigratie kantoor, een bouwvallig gebouwtje naast de landingsbaan was het volgende station. De immigratie ambtenaar, een man met vier lange horizontale littekens op zijn voorhoofd, gaf ik mijn paspoort. Later leerde ik dat de horizontale littekens een overblijfsel waren van een initiatieritueel van de Dinka stam, waarbij er sneeën werden gemaakt in het voorhoofd van de jongen als symbool dat de hij een volwaardig stamlid werd. Andere stammen hebben anderssoortige littekens, zoals de Mundari, met littekens op het voorhoofd die als pijlen naar hun neus wijzen. Je zou dus kunnen denken dat ik zojuist op een op een andere planeet beland ben, maar schijn bedriegt. De ambtenaar pakte mijn paspoort aan en vroeg of ik uit Nederland kwam. “Ja, dat klopt”, antwoordde ik. Hij keek op van het paspoort en zei in Engels met een stevig Dinka accent: “Arjen Robben had echt die kansen moeten maken, heel Zuid Sudan steunde Nederland tijdens de finale!” Het Zuid-Sudanese Narnia bevindt zich dus niet op een andere planeet. Ook hier werd het WK-voetbal gevolgd.

ZUID-Sudan
Waarom refereer ik aan Zuid-Sudan en niet simpel aan Sudan? Een klein beetje geschiedenis om te begrijpen in wat voor soort gebied ZOA hier werkt: Net als andere Afrikaanse landen is het land Sudan een gedachtenspinsel van de Europese kolonisators. Je kunt het in de atlas zien, veel grenzen in Afrika zijn letterlijk met de lineaal getrokken. Maar voordat de Britten het land veroverden wat nu Sudan heet, woonden er in Afrika natuurlijk al heel lang mensen. In het noorden van Sudan waren dit vooral Arabisch sprekende Afrikanen, bekeerd tot de Islam, en in het zuiden voornamelijk nomaden-stammen zoals de Nuer en de Dinka, met hun eigen talen en eigen geloven (veel zuiderlingen zijn later bekeerd tot het Christendom onder invloed van Britse missionarissen). Onder Egyptisch-Brits bewind, sinds 1890, werden de cultureel zeer verschillende gebieden van Sudan samengevoegd tot één geheel. De Britten hadden hier wel rekening mee gehouden door het noorden en het zuiden als twee gebieden te regeren, maar toen Sudan in 1956 net als andere Afrikaanse landen onafhankelijk werd, ging het mis…

Burgeroorlog
De zuiderlingen waren bang dat het rijke en ontwikkelde noorden het arme zuiden zou gaan overheersen, en dus kwamen zuidelijke leger eenheden in opstand waardoor er oorlog ontstond, de Eerste Sudanese Burgeroorlog. Na een wapenstilstand van 11 jaar laaide de oorlog weer op in 1983 toen de Sudanese president Nimeiry in het overwegende christelijke zuiden, de strenge islamitische Sharia wetten wilde invoeren. Onder leiding van de dappere John Garang werd de SPLA-beweging (Sudanese People’s Liberation Army) opgezet, en de bloedige Tweede Sudanese Burgeroorlog was daarmee geboren. Het noorden gebruikte een wrede strategie door Arabische stammen, zoals de Baggara, in te huren. Met de wapens die ze kregen plunderden de Baggara dorpen in het zuiden waarbij de mannen vaak vermoord werden, de vrouwen verkracht, en kinderen als slaven naar het noorden werden meegenomen. Na meer dan 20 jaar oorlog werd er in 2005 eindelijk een vredesakkoord getekend. Sindsdien is het relatief rustig in het zuiden van Sudan. Door beide oorlogen zijn er ongeveer 2 miljoen mensen overleden en er zijn er zo’n 4 miljoen mensen op de vlucht geslagen binnen Sudan zelf, of naar buurlanden zoals Ethiopië, Kenia, en Uganda.

ZOA Traineeship
Nu het weer rustig is in Zuid-Sudan keren 100 duizenden vluchtelingen per jaar weer terug naar de gebieden waar ze woonden. Vaak is alles wat ze hadden verwoest en moeten de vluchtelingen weer helemaal opnieuw beginnen. ZOA Vluchtelingenzorg helpt de Zuid-Sudanesen om een nieuw leven op te bouwen door scholen en gezondheidscentra op te zetten, door de lokale overheid te trainen, door mensen te helpen hun land zo goed mogelijk te verbouwen, etc. Ik volg een traineeship bij ZOA waarin ik binnen een jaar het wel en wee van programma management leer. Na twee introductie weken waarin ik meerdere programma’s heb bezocht en heel veel mensen heb ontmoet, ben ik nu voor minstens twee maanden in het rustige Katigiri beland, waar ik op het terrein van ZOA nieuwsgierig mijn intrek genomen heb in een kleien hut met een grazen dak, klaar voor wat komen gaat.