Koop je vrouw op lening

Leven in Limbe
Iets meer dan drie maanden geleden vertrok ik naar het ‘land der zwarten’, de letterlijke betekenis van‘Sudan’. Het zijn drie hele interessante maanden geweest waarin ik veel gezien, geleerd, en gewerkt heb. De vorige keer dat ik schreef woonde en werkte ik in Katigiri, een klein dorp. Ondertussen woon en werk ik in Limbe, een gat vergeleken met wereldstad Katigiri. Limbe bestaat welgeteld uit 40 toekoe’s (kleien hutten), een kerk, een paar kraampjes met frisdrank, tomaten, en biscuit, 15 mango bomen die dienen als ontmoetingsplaats in de koele schaduw, zo’n honderd mensen wonend tussen het maïs, en misschien wel evenveel geiten.

Je zou dus zeggen dat ik ‘in het midden van nergens zit’, en zo voelt dat soms ook wel. Maar nergens is er helemaal niets. Zo is er hier iedere dag veel leven op het terrein van ZOA in Limbe. En na werktijd kunnen we bijvoorbeeld een potje voetballen met de ‘community’, domino spelen met de mannen onder een van de mangobomen (cultureel is het namelijk niet acceptabel dat vrouwen domino spelen), of waterpijp roken bij Limbe’s beste kraampje aan de Yei-Juba Road. Mijn Bari en Juba Arabic, de twee talen die ze hier naast Engels spreken, gaan stukje bij beetje vooruit. Ik weet nu bijvoorbeeld hoe je met “ti taling gwe ko ta” iemand een vredige dag toewenst in het Bari.

Ook heb ik al een heuse bijnaam gekregen, meer door toeval eigenlijk. In Katigiri was er een man die ‘Barukimang’ in plaats van ‘Buikema’ verstond toen ik mij voorstelde. Daarop vroeg hij mij: “kom jij uit Barukimang?” Bleek dat er een klein plaatsje is wat ‘Barukimang’ heet. Nu is er de legende dat de stichters van het plaatsje vuur nodig hadden om te koken en geiten te roosteren nadat ze zich gesettled hadden. Omdat lucifers en aanstekers hier geen gemeen goed zijn, riepen ze de hulp in van een man die hun vuur bracht, hoe precies weet ik niet. Omdat ze hier zo blij mee waren vereerden ze de hem door hun dorpje de naam: “man die vuur brengt”, te geven. Dit is de betekenis van het Bari-woord: ‘barukimang’. Ik loop dus tegenwoordig met een aansteker op zak.

Koop je vrouw op lening
Er zijn hier veel verschillen met de Nederlandse cultuur. Misschien wel de meest opvallende zijn verschillen in (liefdes)relaties. S’avonds tijdens het drinken van frisdrank en het eten van biscuit (een van de weinige snacks hier) komen er vaak relatieverhalen naar boven. Zo vertelde een Ugandese collega dat hij zijn vrouw op lening heeft gekocht! Dat zit namelijk zo: voor een dochter vragen de vader en haar ooms een bruidschat zodra ze wordt uitgehuwelijkt of zelf met een huwelijkspartner is gekomen. De hoogte van de bruidschat hangt van veel factoren af: is de dochter een harde werker? Is ze trouw, maagd, intelligent, en vruchtbaar? Het hangt ook af van haar stam: Mundari vrouwen zijn bijvoorbeeld veel duurder dan Bari vrouwen. Daarnaast hangt de hoogte af van de welvaart van de huwelijkskandidaat. Komt de bruidegom uit een rijke familie, moet hij veel meer betalen dan een arme sloeber. Voor de familie van de bruid zou ik bijvoorbeeld een ideale huwelijkspartner zijn: “omdat kawatja’s (witte mannen) nu eenmaal veel geld hebben!”

Terug naar Cristopher, de Ugandese collega. Ik heb zijn vrouw niet ontmoet, maar als ik hem mag geloven is ze een beeldschone, intelligente, en hardwerkende vrouw. Geen koopje dus helaas. Ook komt hij uit een redelijk welvarende familie, dus is hij akkoord gegaan met een bruidschat van 10 koeien, 10 geiten, en $10.000 dollar, wat hier een gigantisch bedrag is. Omdat hij dit niet direct kon ophoesten heeft hij zijn vrouw op lening gekocht. Hij hoopt zijn vrouw binnen tien jaar echt in bezit te hebben.

Girl Child Education Campaign
Een groot nadeel voor meisjes in dit systeem is dat ze doorgaans al in hun tienerjaren uitgehuwelijkt worden, soms al op 13-jarige leeftijd. Dit betekend dat ze vaak op jonge leeftijd hun clan (verzameling van families) verlaten om zich bij de clan van hun man te voegen. Daarom investeren veel families niet in de toekomst van hun dochters door ze naar school te sturen: “ze verlaat onze familie toch voordat ze oud genoeg is om inkomen te verdienen.” Ook sturen ze hun dochters niet naar school omdat veel ouders zelf ook geen onderwijs gehad hebben en daarom er niet het nut van inzien. Ongeveer tachtig procent van de mensen hier is analfabeet. Wat de ouders niet inzien is dat ze een hogere bruidschat voor hun onderwezen schoondochters kunnen vragen en dat ze beter onderwezen schoondochters aan hun familie kunnen toevoegen omdat die veel meer inkomen voor de familie binnenhalen.

Daarnaast vind ZOA het belangrijk dat meisjes naar school gaan omdat ‘recht op onderwijs’ een mensenrecht is (zie 'article 26') en een Millennium Development Goal (zie 'universal education'). Daarom hebben we in samenwerking met de overheid een campagnedag opgezet met als slogan: “Educating One Girl is Educating the Whole Nation”. Deze dag werd bijgewoond door twee vrouwelijke parlementsleden, tal van stamhoofden, en schooldirecteuren die vurige speeches hielden voor ons en voor radio en televisie. Maar het meest indrukwekkende statement kwam van de schoolmeisjes zelf door een mars, muziek, gedichten, dans en liederen met zelfgeschreven teksten zoals: “pa-rents we a-nounce, that we need edu-cation!”

Het referendum op 9 januari 2011
Het jaar vliegt voorbij. Al bijna is het december, de maand waarin ik voor meer dan een maand naar Uganda ga om kerst te vieren. En 9 januari 2011 is de dag van het langverwachte referendum waarmee de Zuid-Sudanezen kunnen stemmen voor nationale eenheid of voor afscheiding met noordelijk Sudan. De verwachting is dat de Zuid-Sudanezen massaal voor afscheiding stemmen, ze hebben immers meer dan 20 jaar burgeroorlog met het noorden achter de rug. Zuid-Sudan zal dan een onafhankelijke staat uitroepen, maar de vraag is of het noorden dit zal accepteren. Zo niet, dan is er kans dat er een nieuwe burgeroorlog uitbreekt. Het is dus een hele spannende tijd hier en we kunnen dus alle gebed en positieve gedachten gebruiken.