Geluk = geluk ?

Ik weet dat het alweer een paar maanden geleden is sinds mijn laatste ‘post’. Maar vrees niet, ik ben nog altijd ‘alive and kicking’ :) De referendum periode is heel rustig verlopen en maar liefst 99% van de Zuid-Sudanezen heeft voor onafhankelijkheid van Sudan gekozen. Deze uitslag biedt veel hoop voor een vredige toekomst na meer dan 20 jaar burgeroorlog! In ‘Bye bye Khartoum’, de ‘post’ hieronder, kun je lezen hoeveel het referendum betekend heeft voor de Zuid-Sudanezen. En op 9 juli 2011 is het eindelijk zover: op die dag kunnen de Verenigde Naties hun nieuwste landen-telg bijschrijven.

Wel opvallend om te zien dat de gaten tussen mijn ‘entries’ groter zijn geworden naarmate ik hier langer ben. Een verklaring is dat zelfs het Zuid-Sudaneze leven gewoon wordt. Ik woon en werk hier nu sinds zeven maanden en merk dat ik de levensstijl hier als ‘normaal’ heb aangenomen. Zo twijfel ik niet meer voordat ik boven het poepgat ga hangen, en sta ik niet meer onhandig te doen met mijn tijltje water en blokje zeep tijdens het ‘douchen’.Daarnaast heb ik een koelkastloos leven inmiddels geaccepteerd: in de praktijk betekend het dat je eigenlijk alleen maar lauw water of hete thee drinkt en altijd ‘droog eet’ omdat je vers drinken en voedsel niet kunt bewaren. Ook ben ik vergeten hoe het voelt om over een asfaltweg te rijden en kijk ik niet gek meer op als we voorrang verlenen aan een overstekende geit.

Het leven kan nog zo anders zijn, alles went. Er zijn ook kanten aan het leven hier die het aanpassen makkelijk maken. Zo is het weer hier zalig. De drie wollen truien die ik heb meegenomen zitten nog netjes gepakt in mijn koffer. En de sterrenhemel is iedere avond fenomenaal. Ik heb nooit geweten dat er meer dan 12 sterrenbeelden zijn. Ook hangen er fris en fruitige vruchten aan de bomen: het mango en avocado seizoen komt er namelijk aan!

Maar dit neemt niet weg dat het leven hier harder is. Continu lijden mensen aan malaria en tyfus, de meest voorkomende ziekten hier. Medicijnen zijn beschikbaar, maar veroorzaken nog veel sterfte vooral onder kinderen. Ook overlijden veel kinderen al tijdens of vlak na de bevalling, er is hier nagenoeg geen medische hulp. Daarnaast is er bijna geen economie in de rurale gebieden behalve wat ‘kleinhandel’. Voor hun brood betekend het dat mensen zijn aangewezen op tuinieren. Ze verbouwen hun eigen eten maar dit is vaak niet gevarieerd genoeg wat bevestigd wordt door hongerbuikjes die je hier en daar bij kinderen ziet.

In de paar steden in Zuid-Sudan is er wel werk te vinden, maar met een bevolking waarvan 80 a 90% niet kan lezen en schrijven is het moeilijk voor de overheid om gekwalificeerd personeel te vinden. In ruraal Zuid-Sudan, waar de meeste mensen wonen, bestaat de lokale overheid vaak alleen maar op papier of maar uit een paar mensen. De bewoners merken dan ook weinig van het bestaan van de lokale overheid. In veel gebieden voorzien NGOs de mensen van basisvoorzieningen zoals water, scholing en gezondheidszorg. Ze bouwen daarnaast de lokale overheid op zodat ze het werk kunnen overnemen. Maar naast deze basisvoorzieningen hebben de Zuid-Sudanezen nog nooit van kinderbijslag of AOW gehoord.

Voor internationale begrippen zijn de mensen hier dus straatarm. Meer dan 50% van de mensen hier leeft onder de absolute armoedegrens van $1 inkomsten per dag. Maar gelukkig is armoede niet absoluut, het is relatief. Ik zal het uitleggen. Wat betekend ‘armoede’ in Nederland? Je bent arm als je bij de voedselbank je eten moet halen. Dit betekend niet dat je geen appartement hebt, geen TV-aansluiting, of wasmachine. In Nederland ben je arm als je maandelijks niet rond kunt komen. Ik wil armoede in Nederland niet bagatelliseren, arme mensen waar ook ter wereld hebben het zwaar, maar ‘armoede’ in Nederland betekend iets heel anders dan ‘armoede’ in Zuid-Sudan waar überhaupt niemand een TV heeft, ooit van een wasmachine gehoord heeft, of voedselhulp krijgt.

Dus voor Nederlandse begrippen is iedereen ‘arm’ in Zuid-Sudan maar voor Zuid-Sudanese begrippen is dat veel minder omdat de lokale mensen hier een heel ander referentiekader hebben. Het is heel normaal om in een tukul (kleien hut met een rieten dak) te wonen zonder stromend water of elektriciteit. Het is ook normaal om geen auto te hebben, of bankrekening, of baan. Maar deze mensen voelen zich niet arm omdat de norm hier heel anders is. Er zijn zelfs mensen die in een tukul wonen en zich heel rijk voelen! Kemis, een man hier in het dorp bijvoorbeeld heeft een klein winkeltje, een veld met cassava, twee vrouwen, acht kinderen, vijf geiten en een koe. Voor de mensen hier is Kemis een rijk en gezegend man. Kemis denkt er trouwens over na om nog een vrouw te nemen.

In Zuid-Sudan is een man arm als hij maar een paar of helemaal geen kinderen heeft. Dit betekend dat hij niet genoeg eten verbouwd of geld verdiend om een gezin te onderhouden. Een man is nog armer als hij geen vrouw heeft. Dit betekend namelijk dat hij niet eens geld heeft om een bruidschat te betalen. Deze man zal dus ook geen geiten en koeien hebben anders had hij wel een vrouw gehad. Dit is wat ‘armoede’ betekend in Zuid-Sudan, dus iets heel anders dan in Nederland.

En hoe zit dat met geluk? Ongeveer hetzelfde: waar je in Nederland, in Hengelo bijvoorbeeld, doodongelukkig zou zijn met een kleien hut zonder stroom of lopend water, een veldje maïs, twee zeurende vrouwen, zeven kinderen, drie geiten, een kip en een koe, zijn mensen hier daar heel gelukkig mee! Het geld in enige mate zelfs andersom. Zet je hier een Nederlands appartementenblokje neer met alles erop en eraan: water, elektriciteit, vloerbedekking, eettafel, gasfornuis, bestek, je kunt het zo gek niet verzinnen, maakt dat een Zuid-Sudanees niet perse gelukkig: “Waar moet ik mijn geiten houden, ik woon op de bovenverdieping! Hoe gebruik ik een gasfornuis? Kan dat niet gewoon op kolen? Bestek? Ik gebruikt toch gewoon mijn handen om mee te eten!

Geluk hier is niet hetzelfde als geluk daar, gelukkig maar…